Ünye’nin 1864-1868 yılları arasında Sancak Beyliği yani bugünkü karşılığı ile il olduğunu vurgulayan 19 Mayıs Üniversitesi öğretim görevlisi Ünyeli Prof. Dr. Rıza Karagöz, “Ünye geçmişte ildi zaten. Sorulursa nereden çıktı bu il hikayesi. Biz zaten ildik. Yeniden istiyoruz deme hakkımız var. Yakın çevremizde de başka yok.” İfadesini kullandı. Karagöz yapılması gerekenle ilgili şöyle dedi; “Bizim vakit kaybetmeksizin Ünye’nin tarihini ve kültürünü bilimsel platformda ortaya çıkaracak bir etkinliğe ihtiyacımız vardır. Ben kendi üzerime düşen ne varsa yapmaya hazırım.”  Yalı’daki Meryem Ana Kilisesi’nde düzenlenen “Osmanlı Tarihinde Ünye” konulu konferansta konuşan Ünyeli Prof. Dr. Rıza Karagöz,  Ünye’nin tarihiyle ilgili önemli bilgiler aktarıldı. Prof. Dr. Rıza Karagöz ise konuşmasında şöyle dedi;  Ünye yaklaşık 1.000 yıldır Türk yurdudur  “Selçuklu hakimiyeti zamanında buralar Türk yerleşkesi olmaya başladı. Danişmentliler öncülük yaptı, peşinden Anadolu Selçuklu hakimiyetine girdi ve burası zaman zaman el değiştirse de Türkleşme başladı. 1300’lü yılların ortalarına girdiğimizde burada küçük beylikler vardı. Bölgenin Osmanlı hakimiyeti altına girişi 14. Yüzyıl sonlarında Samsun Canik Bölgesiyle oldu. Ünye ise biraz daha doğuda kaldığından dolayı tam hakimiyet altına girmedi. 1402’de Timur bir büyük yıkıma uğratıyor ve Fetret Devri’nde Osmanlı hakimiyeti sarsılıyor. 1428 tarihlerinde bölge tekrardan Osmanlı hakimiyetine girmeye başladı. Ünye yine tam dahil değildi. Çünkü o dönemde Ünye idari yapılanma olarak Canik sancağına bağlı değildi. Ünye’nin tamamen Osmanlı hakimiyetine girişi Fatih Sultan Mehmet’in Trabzon’u almasıyla noktalandı. Altı boş iddialarla, sloganlarla il olunmaz Ünye’nin önünde şuanda yeni bir hikaye var. İl olma ile ilgili. Eğer Ünye il olacaksa buralarda başlamalıdır. Herkes uzmanlık alanına göre tarihini, coğrafi yapısını, kültürünü, stratejik konumunu ortaya çıkartsın. Bu konuya buradan başlamalıyız. Altı boş iddialarla, sloganlarla il olunmaz. Önce hakkınız inanacak. Bunun için de bir şeyler yapılmalıdır. Ben 30 yılı aşkın zamandır bir Osmanlı tarihçisi olarak Samsun’daydım. Ünye’de sempozyumlar yapılmış olabilir ama ben bir tarihçi olarak Ünye’de sempozyuma katıldığımı hatırlamıyorum. Bir iki kez sivil toplum kuruluşlarının davetlisi olarak konuştuğumu hatırlıyorum. Bunu komşu ilçeler çok daha iyi yapıyorlar. Bizim vakit kaybetmeksizin Ünye’nin tarihini ve kültürünü bilimsel platformda ortaya çıkaracak bir etkinliğe ihtiyacımız vardır. Burada ciddi bir güce ve birlikte davranmaya ihtiyaç vardır. Ben kendi üzerime düşen ne varsa yapmaya hazırım. Ünye, Sancak Beyliği’nden önce Canik’e bağlıydı Osmanlı döneminde Ünye, Canik Sancağı eyalet sistemine göre yönetilen Rum Vilayetine bağlıdır. Rum Vilayetinin merkezi Sivas’tır. Eski kaynaklarda Vilayeti Rum diye geçer. Rum aynı zamanda Anadolu’ya da verilen isimdir.  Canik Sancağı Amasya, Tokat ile birlikte oraya bağlı. Canik sancağı doğusunda Bolaman Irmağı, batısında Alacam-Yakakent’le sınırlı. Bu statü 15. Yüzyılda koyuldu. 16, 17, 18 Yüzyıllarda tazimata kadar bu şekilde geldi. Tanzimat’a kadar Sivas Vilayet, Canik Sancak, Ünye kaza statüsüyle yukarıdan aşağıya bu şekilde geldi. Tanzimat’tan sonra bir idari değişiklik oldu. 1840’lı yıllarda Canik Sancağı, Trabzon Vilayetine bağlandı. 1870‘li yıllarda Karadeniz çok göç alan bir yer oldu. Ünye, Trabzon, Samsun, Ordu dahil Karadeniz’in ciddi göç alması ciddi güvenlik endişesini beraberinde getirdi. Bu endişeden de kaynaklı olarak Trabzon Vilayetine bağlı Canik Sancağı, Müstakil Sancak olarak hiçbir vilayete bağlı değil, doğrudan İstanbul’a bağlı bir sancak haline geldi. Ünye’de Canik’e bağlı bir kaza olarak devam etti. Ünye 1864-1868’de sancak oldu… Osmanlı’nın son döneminde 1864-1868 Ünye’nin bir Sancak olma hikayesi var. Tarihte il olma geçmişimiz var. Sancak bugün il karşılığıdır. Ünye geçmişte ildi zaten. Sorulursa nereden çıktı bu il hikayesi. Biz zaten ildik. Yeniden istiyoruz deme hakkımız var. Yakın çevremizde de başka yok.”